Het is een van de mooiste vragen die je iemand kunt stellen, en een van de moeilijkste om beantwoord te krijgen. Gesteld zoals hij hier staat, levert hij meestal een stilte op en daarna iets algemeens. Deze pagina gaat over hoe je hem wél gesteld krijgt, en waarom hij de moeite waard is om te blijven proberen.
Wat je op deze pagina vindt:
- Waarom de vraag rechtstreeks gesteld zelden werkt.
- Twaalf manieren om hem zo te stellen dat er wel een antwoord komt.
- Wat je doet met een antwoord dat te kort of te braaf is.
- Waarom je hem meerdere keren moet stellen, niet één keer.
Waarom de vraag zo vaak vastloopt
"Welke les wil je doorgeven?" vraagt iemand om in één zin samen te vatten wat tachtig jaar hem geleerd heeft, en dat ook nog plechtig te formuleren. Bijna niemand kan dat ter plekke. Wat je terugkrijgt is "gewoon eerlijk zijn" of "hard werken", en daar is niets mis mee, maar het is niet het verhaal.
Het verhaal zit eronder: bij welke gebeurtenis hij dat geleerd heeft, van wie, en wat het hem gekost heeft. Daar moet je naar vragen, niet naar de samenvatting.
Zo stel je hem wel
- Vraag naar een moment, niet naar een les.
- Vraag naar iemand anders: wie heeft het jou geleerd?
- Stel hem vaker, verspreid over meerdere gesprekken.
Twaalf manieren om dezelfde vraag te stellen
Elke variant hieronder vraagt in feite hetzelfde, maar via een ingang die makkelijker te beantwoorden is.
- Wat zou je willen dat je kleinkinderen van je onthouden?
- Welk advies heb je zelf gekregen dat je nooit meer vergeten bent?
- Wat deed jouw vader of moeder dat jij later ook bent gaan doen?
- Waar heb je spijt van dat je te laat hebt begrepen?
- Wat zou je tegen jezelf op je twintigste zeggen?
- Welke fout hoop je dat wij niet maken?
- Wat is er belangrijker gebleken dan je toen dacht?
- En wat juist veel minder belangrijk?
- Wanneer was je het meest tevreden met hoe je iets had aangepakt?
- Waar ben je altijd bij gebleven, ook toen het niet uitkwam?
- Wat zou je willen dat er over je gezegd wordt?
- Als je maar één ding mocht doorgeven, wat zou dat dan zijn?
Wat je doet met een kort antwoord
Vraag naar de gebeurtenis erachter
Op "eerlijk zijn" volgt: "wanneer merkte je dat dat belangrijk was?" Daar zit bijna altijd een verhaal, en vaak een dat je nog nooit gehoord hebt.
Vraag wie het hem geleerd heeft
Levenslessen komen zelden uit het niets. Meestal is er een persoon, en die persoon is een hoofdstuk op zich.
Vraag naar de keer dat het niet lukte
"Is het je ook weleens niet gelukt om je daaraan te houden?" Dat maakt van een braaf antwoord een eerlijk verhaal, en mensen vertellen dat vaker dan je verwacht.
Voorkom dat het een interview wordt
Wij maken een vragenplan dat past bij jullie situatie en schrijven na elk gesprek nieuwe vervolgvragen op wat er werkelijk gezegd is. Bekijk hoe het werkt. Zie ook onze gids over het interviewen van je ouders.
Stel hem meer dan één keer
Dit is de enige vraag op onze pagina's waarvan we aanraden hem te herhalen. Het antwoord verandert, en dat is geen tegenstrijdigheid maar het punt.
De eerste keer krijg je meestal wat iemand denkt dat er van hem verwacht wordt. Na een paar gesprekken, als er al veel verteld is, komt er iets persoonlijkers. En aan het eind van een traject, als iemand zijn eigen verhaal heeft horen terugkomen, komt er soms een derde antwoord dat geen van beide eerdere is.
Alle drie mogen in het boek. Samen laten ze zien hoe iemand naar zijn eigen leven is gaan kijken.
Wat je met het antwoord doet
Neem het op, ook als het kort is. Juist bij deze vraag is de manier waarop iets gezegd wordt de helft van de betekenis: de aarzeling ervoor, het lachje erachter. Hoe je dat eenvoudig vastlegt staat in onze gids over audio en video opnemen.