Je ouders hebben je opgevoed in een tijd die je zelf niet gekend hebt, met middelen die je je nauwelijks kunt voorstellen. Geen telefoon om even te overleggen, geen zoekmachine bij twijfel, vaak geen geld achter de hand. Hoe dat werkelijk was, hoor je pas als je het vraagt — en dan blijkt het bijna altijd anders dan het verhaal dat in de familie rondgaat.

Wat je op deze pagina vindt:

• Waarom kinderen zelden weten hoe hun eigen opvoeding van binnen voelde.
• Vragen over het krijgen van kinderen, het opvoeden, en het loslaten.
• Hoe je vraagt naar wat er misging zonder dat het een verwijt wordt.
• Wat je doet als jij zelf in het verhaal voorkomt.

Waarom dit gesprek zo vaak wordt overgeslagen

Over de eigen opvoeding praten families zelden onbevangen. De kinderen weten hoe het was om opgevoed te wórden, en gaan ervan uit dat ze daarmee het hele verhaal kennen. De ouders weten hoe het was om op te voeden, en vertellen dat niet uit zichzelf, omdat het te dicht bij een verantwoording komt.

Daardoor mist bijna elke familie de helft. Dat je moeder 's nachts wakker lag over geld, dat je vader het eigenlijk niet wist, dat ze samen ergens een besluit over namen dat je hele jeugd heeft bepaald: dat hoor je alleen als je ernaar vraagt.

Start binnen 5 minuten

1. Kies één periode: de eerste baby, de kleutertijd, de puberteit.
2. Vraag naar hoe het was, niet naar hoe het bedoeld was.
3. Laat merken dat je niet komt afrekenen, maar dat je het wilt weten.

Direct beginnen: 3 vragen om het ijs te breken

1. Waar was je toen je hoorde dat ik eraan kwam?
2. Wat was het eerste dat je dacht toen je me zag?
3. Hoe kwamen jullie aan mijn naam?

Tips voor een goed gesprek hierover

Vraag naar de omstandigheden, niet naar de keuzes

"Waarom deden jullie dat zo?" klinkt als een aanklacht, ook als je het niet zo bedoelt. "Hoe ging dat toen, met werk en kinderen?" levert hetzelfde antwoord op zonder de lading.

Laat ruimte voor wat zwaar was

Ouderschap is voor veel mensen van die generatie een periode van weinig slaap, weinig geld en weinig hulp geweest. Als je laat merken dat dat gezegd mag worden, wordt het ook gezegd.

Houd je eigen herinnering even apart

Jij was erbij, en dat maakt het lastig. Corrigeer niet tijdens het gesprek. Wat je vastlegt is hoe zij het beleefden; jouw versie kun je er later naast leggen.

Voorkom dat het een interview wordt

Wij maken een vragenplan dat past bij jullie familie en schrijven na elk gesprek nieuwe vervolgvragen op wat er werkelijk gezegd is. Bekijk hoe het werkt. Meer achtergrond staat in onze gids over het interviewen van je ouders.

Vragen over het krijgen van kinderen

1. Wilden jullie graag kinderen, en hoe lang heeft het geduurd?
2. Hoe hoorde je dat het zover was?
3. Wat verwachtte je van het ouderschap, en klopte dat?
4. Hoe was de bevalling, en wie was erbij?
5. Waar woonden jullie toen, en hoe zag dat huis eruit?
6. Hoeveel geld hadden jullie in die tijd?
7. Wie hielp er, en wie juist niet?
8. Wat was het eerste waar je van schrok?

Vragen over het opvoeden

1. Hoe zag een gewone doordeweekse dag eruit toen wij klein waren?
2. Wat vond je het zwaarst aan die jaren?
3. Waar maakte je je zorgen over die achteraf nergens op sloegen?
4. En waar had je je juist meer zorgen over moeten maken?
5. Deden jullie het bewust anders dan je eigen ouders?
6. Waren jullie het vaak oneens over hoe het moest?
7. Wie was er strenger, en hoe ging dat?
8. Wat deed je als je even niet wist wat je moest doen?
9. Is er iets waar je nu anders naar kijkt?
10. Wat vond je het leukste aan die tijd?

Vragen over ons als kinderen

1. Hoe was ik als kind, echt?
2. Waarin leken wij op elkaar, en waarin totaal niet?
3. Was er een moment waarop je dacht: die redt zich wel?
4. Waar was je trots op zonder dat je het zei?
5. Wat heb ik je geleerd?
6. Waar heb je om moeten lachen toen je eigenlijk streng moest zijn?
7. Wat weet ik niet over mijn eigen jeugd?

Vragen over loslaten

1. Hoe was het toen de eerste het huis uit ging?
2. Wat miste je meteen, en wat helemaal niet?
3. Hoe veranderde jullie relatie toen wij volwassen werden?
4. Was er iets wat je nog had willen zeggen toen het nog kon?
5. Hoe is het om grootouder te zijn, vergeleken met ouder zijn?
6. Wat hoop je dat je kleinkinderen van je onthouden?

Als jij zelf in het verhaal voorkomt

Dit is het enige onderwerp waarbij de interviewer onderdeel van het verhaal is. Dat maakt het kwetsbaar, en juist daarom de moeite waard.

Zeg vooraf waarom je het vraagt

"Ik wil het niet uitpluizen, ik wil het gewoon weten" haalt de spanning eruit voordat die er is.

Reageer niet meteen op wat je raakt

Als er iets langskomt dat je niet wist of niet zo herinnert, noteer het en ga door. Het gesprek is niet de plek om het uit te praten; dat kan daarna.

Neem het op, ook als het schuurt

Juist dit zijn de fragmenten die later het meest betekenen, ook voor wie er nog niet was. Hoe je dat doet staat in onze gids over audio en video opnemen.

Gerelateerde vragenlijsten

• 100 vragen aan je moeder
• Vragen over jeugdherinneringen
• Vragen over liefde en relaties