De meeste mensen stellen het vastleggen van familieverhalen uit omdat ze denken dat er een middag voor nodig is. Dat is niet zo. Eén goede vraag tijdens een kort bezoek levert vaak meer op dan een ingepland gesprek waar iedereen tegenop ziet. Deze vragen zijn gemaakt voor de tijd die je wél hebt: een half uur op bezoek, de rit naar het ziekenhuis, of het kwartier na het eten.
Wat je op deze pagina vindt:
- Waarom kort vaak beter werkt dan lang.
- Vragen die in vijf minuten een verhaal opleveren.
- Vragen voor onderweg, aan tafel en op bezoek.
- Hoe je het vastlegt zonder dat het een productie wordt.
Waarom kort beter werkt dan je denkt
Een aangekondigd gesprek van twee uur maakt van een ouder een geïnterviewde, en dat verandert wat er verteld wordt. Een vraag tussendoor doet dat niet. Mensen antwoorden losser, dwalen af, en juist in dat afdwalen zit het verhaal.
Er is ook een praktische reden. Families die één keer per maand vijf minuten vastleggen, hebben na een jaar meer dan families die wachten op het goede moment. Dat goede moment komt zelden, en soms komt het niet meer.
Zo doe je het in 5 minuten
- Kies vooraf één vraag, zodat je niet hoeft na te denken.
- Zet je telefoon aan met een spraakmemo, plat op tafel.
- Stel de vraag en zwijg. Vul de stilte niet in.
Vijf vragen die bijna altijd werken
Deze vijf leveren in vrijwel elk gesprek iets op, ook bij iemand die zegt dat er niets te vertellen valt.
- Wat is het eerste dat je je herinnert?
- Wie was de grappigste persoon in de familie?
- Wat heb je van je vader of moeder geleerd?
- Wat voor werk deed je toen ik geboren werd?
- Waar zou je nog één keer naartoe willen?
Vragen voor in de auto
Zij aan zij zitten zonder oogcontact maakt praten makkelijker. Autoritten zijn daarom vaak de beste gesprekken van het jaar.
- Zijn we hier vroeger weleens langsgekomen?
- Hoe was je eerste auto?
- Waar ging je vroeger op vakantie, en hoe kwam je er?
- Wat was de langste reis die je ooit hebt gemaakt?
- Welke muziek luisterde je toen je zo oud was als ik nu?
Vragen voor aan tafel
- Wat aten jullie vroeger door de week?
- Wie kookte er, en kon die dat goed?
- Welk gerecht deed je moeder dat niemand meer maakt?
- Wat was er met feestdagen anders dan nu?
- Werd er aan tafel gepraat bij jullie thuis, of juist niet?
Vragen voor een kort bezoek
- Wie staat er op die foto aan de muur?
- Hoe was je dag vandaag? En hoe zag een dag eruit toen je dertig was?
- Wat is het beste advies dat je ooit hebt gekregen?
- Wat wilde je worden toen je klein was?
- Is er iets wat je me nooit verteld hebt?
- Wat zou je willen dat de kleinkinderen later over je weten?
Vragen als er heel weinig tijd is
Soms is er maar één moment. Deze drie zijn de moeite waard om te bewaren voor dan.
- Waar ben je het meest dankbaar voor?
- Wat zou je tegen je jongere zelf zeggen?
- Wat wil je dat wij onthouden?
Zo leg je het vast zonder productie
Eén knop is genoeg
De spraakmemo op je telefoon is voldoende. Leg hem plat op tafel, begin met opnemen voordat je de vraag stelt, en vergeet hem verder.
Vraag het één keer, en daarna nooit meer
"Vind je het goed als ik dit opneem, zodat ik het niet hoef te onthouden?" Bijna niemand zegt nee. Daarna hoef je het niet elke keer opnieuw te vragen.
Verzamel losse fragmenten
Twaalf korte opnames van vijf minuten zijn samen een uur, en dat is genoeg voor een hoofdstuk. Hoe je die fragmenten bruikbaar houdt staat in onze gids over audio en video opnemen.
Laat de vragen meegroeien
Wij maken een vragenplan dat bij jouw situatie past en schrijven na elk gesprek nieuwe vervolgvragen op wat er werkelijk gezegd is. Bekijk hoe het werkt.